Ìdojúkọ Àwọn Akínkanjú Jagunjagun Ilẹ̀ Adúláwọ̀ Lọ́wọ́ Àwọn Ọmọ-Ogun Wọn: Lísàbí Agbòǹgbò-Àkàlà láti Owọ́ Olú Owólabí Gẹ́gẹ́ Bí Àpẹrẹ

O Confronto dos Bravos Guerreiros Negros às Mãos de Seus Soldados: O Estupro das Ambongbo-Akala por Olu Owolabi como Exemplo

Resumen

Ogun kò rí bí iyán, bẹ́ẹ̀ ni ogun kò rí bíi ká sùn ti obìnrin ẹni tó peni lóorun. Ìtàn ṣàfihàn rẹ̀ lónírúurú nípa ìṣekúpani, ìmúnilẹ́rú, ati ìjẹgabá tó máa ń wáyé látọwọ́ àwọn ajunilọ lórí àwọn ìlú tí agbára wọn kò tó nǹkan látara ìgbéraga tàbí ìlara ọmọnìkejì lásan. Ìjàjàgbara nítorí ìwọ̀sí tó máa ń wáyé látọwọ́ àwọn tí a jẹgàba lórí wọn ló sáábà máa ń bí àwọn akínkanjú jagunjagun nílẹ̀ adúláwọ̀ (ilẹ̀ Áfíríkà). Àpilẹ̀kọ yìí ṣe àgbéyẹ̀wò ìdìtẹ̀mọ́ní látọwọ́ àwọn ọmọ ogun sí Balógun wọn nípa bí àwọn ọmọ ogun Lísàbí ṣe dìtẹ̀ mọ́ ọn láti dójú ìjà kọ ọ́ lẹ́yìn tí wọ́n jagun-ṣẹ́gun tán. Èyí hàn nínú ìwé ìtàn àròsọ Lísàbí Agbòǹgbò Àkàlà nílẹ̀ Abẹ́òkúta tí Olú Owólabí kọ. Ọ̀tẹ̀ dídì mọ́ àwọn asíwájú wọ̀nyí máa ń já sí ikú fún wọn tí omi á wá tẹ̀yìn wọ ìgbín wọn lẹ́nu gẹ́gẹ́ bó ṣe rí fún Lísàbí.  Àpilẹ̀kọ yìí ṣàmúlò ọ̀nà ìwadìí Aṣàpèjúwe àti Tíọ́rì Ìmútànsọ Tuntun (Descriptive Methodolgy and New Historicism Theory) láti ṣe àtúpalẹ̀ àpilẹ̀kọ yìí, èyí tó sì ṣàfihàn wí pé kí ó tó di pé àwọn Òyìnbó aláwọ̀ funfun dé ni ìjẹgàba, ìyannijẹ, ìdàlúrú àti onírúurú ogun ìletò-sí-ìletò, abúle-sí-abúlé àti ilú-sí-ìlú ti wà. Ibi ni àwọn ọmọlẹ́yìn máa ń sáábà fi sú asáájú wọn gẹ́gẹ́ bó ṣe rí fún Lísàbí. Iṣẹ́ yìí wá fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé lópin ìgbà tí àwọn ọmọ ogun bá ń dìtẹ̀ mọ́ asíwájú, iná ìdàgbàsókè àwùjọ kìí jò geere rara.

******* 

A guerra não é como um casamento, nem como dormir com uma mulher que acaba de dar à luz. A história demonstrou isso de várias maneiras, por meio das matanças, da escravidão e da opressão impostas por governantes a cidades que careciam de força suficiente — muitas vezes devido ao orgulho ou à inveja de terceiros. A rebelião contra a opressão exercida pelos dominadores costuma forjar guerreiros valentes no mundo negro (África). Este artigo examina a conspiração de soldados contra seu Comandante-em-Chefe, analisando como as tropas de Lisabí se voltaram contra ele após uma vitória conquistada. Tal fato é evidente na história de Lisabí Agbongbbo Akála, na terra de Abéokuta, narrada por Olu Owólabí. Rebeliões contra esses líderes frequentemente resultavam em suas mortes, com eles sendo forçados a recuar até que a água lhes entrasse pela boca — como ocorreu com Lisabí. O estudo utiliza metodologia descritiva e a teoria do Novo Historicismo para demonstrar que, antes da chegada dos brancos (*Oyinbo*), já existiam dominação, opressão, caos e diversos conflitos entre assentamentos, vilarejos e cidades. Era nesse contexto que liderados frequentemente derrotavam seus líderes, como aconteceu com o caso de Lisabí. O trabalho confirma que, quando soldados estão à frente do poder, a chama do desenvolvimento social jamais brilha com intensidade.