PRÁCTICAS EDUCATIVAS EN ANGOLA DURANTE EL PERÍODO PRECOLONIAL Y LA NECESIDAD DE UNA RESIGNIFICACIÓN DECOLONIAL

Misala ya mateya na Angola na eleko ya liboso ya bokɔlɔni mpe ntina ya kopesa yango ndimbola ya sika na lolenge ya dekoloniale

Autores/as

  • Mateus Gomes Kuta Instituto Superior Católico Dom Bosco

Palabras clave:

Prática educativa, Angola, Pré-colonial, Bantu, Decolonial

Resumen

As práticas educativas dos povos Bantu têm sido frequentemente classificadas ora como tradicionais ora como não formais, sendo muitas vezes desconsideradas quanto à sua lógica e sistematização. Nesse contexto, o presente estudo problematiza a visão reducionista dessas práticas educativas e procura apresentar o seu carácter sistemático e organizativo. O objectivo geral consiste em analisar as práticas educativas dos povos Bantu de Angola no período pré-colonial, bem como ressignificar alguns conceitos por meio de uma abordagem decolonial e reflectir sobre possíveis transformações nas estruturas que fundamentam as práticas educativas contemporâneas. A relevância da pesquisa reside na valorização dos saberes e das experiências educativas africanas, contribuindo para o reconhecimento da sua importância histórica e para o fortalecimento de perspectivas decoloniais na educação angolana. Metodologicamente, trata-se de uma pesquisa de natureza qualitativa e descritiva, fundamentada no método histórico, mediante levantamento e análise de fontes bibliográficas relacionadas às práticas educativas dos povos Bantu de Angola. Os resultados revelam que a educação dos povos bantus de Angola possuía uma organização sistemática, estruturada em estágios ou níveis de formação, que acompanhava o desenvolvimento dos indivíduos desde a infância até à idade adulta. Conclui-se que essas práticas educativas apresentavam princípios pedagógicos próprios, demonstrando coerência, intencionalidade e relevância socio-cultural, contrariando a ideia de que se tratava de uma educação desprovida de sistematização.

********

Mimeseno ya mateya ya bato ya Bantu mbala mingi etangamaki lokola ya bonkoko to ya momesano te, mbala mingi na bozangi kotalela logique na yango ya nsé mpe systèmeatisation. Na contexte oyo, études oyo ezali ko contester vue réductionniste ya ba pratiques éducatives wana pe ezali koluka kolakisa nature na yango systématique pe organisée. Objectif général ezali ya ko analyser ba pratiques éducatives ya peuples Bantu ya Angola na période avant colonial, ko recadrer ba concepts mosusu na nzela ya approche décoloniale, pe ko réfléchir na ba transformations potentielles na ba structures oyo ezali soutenir ba pratiques éducatives contemporaines. Bolukiluki yango ezali na ntina mingi mpo na kopesa motuya na boyebi mpe mayele ya mateya ya Afrika, na yango ezali kopesa maboko na bondimi ya ntina na yango na lisolo ya kala mpe kolendisa makanisi ya bozangisi bokonzi na kati ya mateya ya Angola. Na méthodologique, oyo ezali étude qualitative, descriptive oyo esalemi na méthode historique, oyo esangisi enquête pe analyse ya ba sources bibliographiques oyo etali ba pratiques éducatives ya peuples Bantu ya Angola. Ba résultats emonisi que éducation ya peuples Bantu ya Angola ebongisamaki na ndenge ya système —ebongisamaki na ba étapes to niveau ya développement —mpe ekokanaki na bokoli ya mutu banda bomwana tii na bokoli. Boyekoli yango esukisi ete misala wana ya mateya ezalaki na mitinda ya mateya ekeseni, oyo elakisaki boyokani, na mokano, mpe boyokani na mimeseno ya bato, na ndenge wana kokweisa likanisi oyo ete lolenge oyo ya mateya ezalaki na ebongiseli te.

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.

Biografía del autor/a

Mateus Gomes Kuta, Instituto Superior Católico Dom Bosco

Licenciatura em Ensino Primário no Instituto Superior Dom Bosco, Unidade Orgânica da Universidade Católica de Angola, Luanda.  Possui formação complementar em Educação para as Relações Étnico-Raciais, pelo Instituto Federal do Espírito Santo (IFES), com carga horária de 60 horas, concluída em 2025; em Metodologia Científica: Introdução a Projetos de Pesquisa, pelo Instituto Federal de Minas Gerais (IFMG), com carga horária de 30 horas; e em Introdução à Psicopedagogia, pelo Centro de Formação Profissional Luz do Saber, com carga horária de 24 horas. Desenvolve estudos nas áreas da educação, cultura, práticas educativas africanas, decolonialidade, relações étnico-raciais e metodologia de pesquisa

Citas

Basîkama, P. (2019). Mbôngia Ñgîndu: Escola das Ciências Políticas no Antigo Kôngo (1.ª ed.). Mayamba Editora.

Beleiro, T. G. (2024). Jamais fomos decoloniais: A crítica à história eurocêntrica na historiografia do ensino de História a partir das apropriações e interlocuções com as teorias pós-coloniais e o pensamento decolonial. Revista de teoria da história.

Forchey, C. S., Gonzales, R. M., & Saidi, C. (2019). África Bantu: de 3500 a.C. até o presente (1ª ed.). RJ: Editora Vozes.

Fonseca, M. B. (2019). História da África Pré-Colonial: Poder feminino e matriarcado na África Pré-colonial. Revista África e Africanidades – Ano XII – n. 32, ISSN 1983-2354. <>

Libâneo, J. C. (2013). Didática. — 2. ed. — São Paulo: Cortez.

Mignolo, W. D. (2007). Desvinculando: A retórica da modernidade, a lógica da colonialidade e a gramática da decolonialidade. Cultural Studies, 21(2–3), 449–514.

Mignolo, W. D. (2011). O Lado Sombrio da Modernidade Ocidental: Futuros Globais, Opções Decoloniais. Duke University Press.

Ngoma, F.(1963). L'initiation bacongo et as signification. Paris.

O País. (2024, 17 julho). Museu Nacional de Antropologia expõe a peça “Mabela” para estudo. O País. <<https://www.opais.ao/cultura/museu-nacional-de-antropologia-expoe-a-peca-mabela-para-estudo/>> Acesso em: 22/07/2025

Proyart, L. B. (1776). Histoire de Loango, Kakongo et autres royaumes d'Afrique. Paris.

Pinto, J. R. S. & Mignolo, W. D. (2015). A modernidade é de fato universal? Reemergência, desocidentalização e opção decolonial. Civitas - Revista de Ciências Sociais, 15(3), 381-402. https://doi.org/10.15448/1984-7289.2015.3.20580

Silva, D. C. Da, Júnior, F. R. F. M., Silva, T. M. R. & Nunes, J. B. C. (2022). Características de Pesquisas Qualitativas: Estudos em Tese de um Programa de Pós-graduação em Educação. EDUR – Educação em Revista. DOI: http://dx.doi.org/10.1590/0102DOI: http://dx.doi.org/10.1590/0102-469826895469826895.

Quijano, A. (2000). Colonialidad del poder, eurocentrismo y América Latina. In E. Lander (Ed.), La colonialidad del saber: Eurocentrismo y ciencias sociales (pp. 201–246). CLACSO.

Van Wing, J. (1938). Études Bakongo. Religion et magie. Bruxelas: M.I.R.C.B.

Kwononoka, A. (2011). A Educação Tradicional Feminina Tchokwe. Tese de licenciatura em ciências da educação, pedagogia. ISCED. Luanda.

Kundongende, J. C. da (2013) Crise e Resgate Dos Valores Morais, Cívicos e Culturais Na Sociedade Angolana. Ceretec: Huambo.

Kuta, M. (2024). O ostracismo científico nas escolas angolanas: Uma abordagem à luz da cultura. RAC: Revista Angolana de Ciências, 6(2), e060204. https://doi.org/10.54580/R0602.04

Publicado

12-09-2026

Cómo citar

Kuta, M. G. (2026). PRÁCTICAS EDUCATIVAS EN ANGOLA DURANTE EL PERÍODO PRECOLONIAL Y LA NECESIDAD DE UNA RESIGNIFICACIÓN DECOLONIAL: Misala ya mateya na Angola na eleko ya liboso ya bokɔlɔni mpe ntina ya kopesa yango ndimbola ya sika na lolenge ya dekoloniale. NJINGA&SEPÉ: evista nternacional e ulturas, Línguas fricanas rasileiras, 6(1), 69–93. ecuperado a partir de https://revistas.unilab.edu.br/njingaesape/article/view/2310

Número

Sección

SEÇÃO I- SOCIEDADE, POLÍTICA, DESENVOLVIMENTO E EDUCAÇÃO