Àfihàn Akitiyan Akọnibìnrin Mọrèmi Àjàṣorò Nínú Ìwé Eré-Onítàn Mọrèmi tí Dúró Ládipọ̀ Kọ àti Ìdàgbàsókè Àwọn Obìnrin ní Àwùjọ Áfíríkà

O Ativismo da Heroína Moremi Ajasoró no Livro *Morémi: Stories that Stand Together* e o Desenvolvimento das Mulheres na Sociedade Africana

Résumé

Ipa mánigbàgbé tí akọnibìnrin Mọrèmi kó nínú àwùjọ rẹ̀, Ilé-Ifẹ̀, Nàìjíríà àti bí àwọn ipa tí ó ti kó wọ̀nyí ti ṣe ń fara hàn nínú irú ipa tí àwọn obinrin ní ilẹ̀ Áfíríkà náà ń kó ní àwùjọ wọn lóde òní, ni àfojúsùn iṣẹ́ yìí. Iṣẹ́ ìwádìí yìí wo ìtumọ̀ akọni ní àwùjọ Yorùbá. Iṣẹ́ yìí ṣe ìtúpalẹ̀ ìtàn akọnibìnrin Mọrèmi, ipa ribiribi tí ó kó nínú ètò ọrọ̀-ajé, ètò ìṣèlú àti ètò amúlùúdùn ní àwùjọ Ilé-Ifẹ̀. Bákan náà, iṣẹ́ yìí tún ṣàlàyé kíkún nípa ète àti agbára tí akinbìnrin Mọrèmi lò láti gba àwọn ènìyàn Ilé-Ìfẹ́ sílẹ̀ kúrò nínú ìgbèkùn tí àwọn Ìgbò/Ùgbò ti fi wọ́n sí fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, kí àlàáfíà tó padà jọba láwùjọ Ilé-Ifẹ̀. Iṣẹ́ yìí tún ṣe àfihàn èrò àwùjọ nípa obìnrin àti bí ìwà akíkanjú Mọrèmi ti ṣe jẹ́ àwòkọ́ṣe rere ńlá fún àwọn obìnrin ilẹ̀ Áfíríkà láti lè kópa mánigbàgbé nínú ìdàgbàsókè àwùjọ wọn. Ọgbọ́n ìṣèwádìí mẹ́ta ni a lò láti ṣe àṣeyọrí iṣẹ́ ìwádìí yìí. Ní àkọ́kọ́, a ka ìwé eré-onítàn Mọrèmi  dáadáa láti lè fa àwọn kòmóòkun inú eré-onítàn náà yọ.  Ní ẹ̀kejì, a ṣe àgbékalẹ̀ ìtàn Mọrèmi gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe hàn nínú ìwé eré-onítàn Mọrèmi. Ní ẹ̀kẹta, a fi ọ̀rọ̀ wá àwọn òpìtàn mẹ́rin lẹ́nu wò; ẹnìkan ní Ilé-Ifẹ̀ (ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun), ẹnìkan ní Ọ̀fà (ìpínlẹ̀ Kwara), ẹnìkan ní ilẹ̀ Ìgbò ( Ùde-Ùgbò) àti ẹnìkan ní Odòde/Òde Ìdànrè (ìpínlẹ̀ Oǹdó) láti lè ní òye nípa ìtàn ìwáṣẹ̀ tí ó ṣọ nípa rẹ̀.   Àwọn àkójọ-èdè-fáyẹ̀wò wọ̀nyí ni a ṣe ìtúpalẹ̀ wọn ní ìlànà Tíọ́rì Karl Marx tí ó sọ̀rọ̀ nípa ètò ọrọ̀ ajé, tíọ́rì ìṣègbèfábo/ìṣẹ̀tọ́fábo tí ó sọ nípa ìjìjàgbara àwọn obìnrin àti ipa wọn láwùjọ.  Àgbálọgbábọ̀ iṣẹ́ ìwádìí yìí fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé bí àwọn òǹkọ̀wé eré-onítàn Yorùbá ti ṣe ń fi ìwà akin àwọn obìnrin hàn nínú lítíréṣọ̀ bẹ́ẹ̀ náà ni ó ń fi ara hàn ní ojú ayé. Èyí fi hàn pé ipò àwọn obìnrin àti ipa tí wọ́n ń kó láàrin àwùjọ kò ṣé fọwọ́ rọ́ sẹ́yìn rárá. Iṣẹ́ yìí dá a lábàá pé kí àwọn obìnrin Áfíríkà wo àwòkọ́ṣe Mọrèmi kí wọ́n sì máa mú un lò fún ìdàgbàsókè àwùjọ wọn.

******* 

O foco deste estudo é o papel inesquecível desempenhado pela heroína Moremi em sua comunidade, Ile-Ife (Nigéria), e como essas ações se refletem no papel que as mulheres africanas desempenham em suas comunidades atualmente. A pesquisa examina o significado da figura da heroína na sociedade iorubá, analisando a história de Moremi e o papel fundamental que ela desempenhou nos sistemas econômico, político e social de Ile-Ife. Além disso, o estudo detalha o propósito e o poder empregados por Moremi para libertar o povo de Ile-Ife do cativeiro imposto pelos Igbo/Ugbo por muitos anos, até o retorno da paz à sociedade local. O trabalho também revela a percepção social sobre as mulheres e como a bravura de Moremi serve de exemplo para que as mulheres africanas contribuam significativamente para o desenvolvimento de suas sociedades. Três métodos de pesquisa foram utilizados: primeiramente, realizou-se uma leitura atenta da obra literária sobre Moremi para extrair seus elementos essenciais; em seguida, apresentou-se a história de Moremi conforme retratada na referida obra; por fim, entrevistaram-se quatro historiadores — localizados em Ile-Ife (Estado de Osun), Ofa (Estado de Kwara), Igbo (Úde-Úgbho) e Odode/Óde Idanre (Estado de Ondo) — para compreender a história da luta associada a ela. Esses estudos de caso foram analisados ​​à luz da Teoria Econômica de Karl Marx e da Teoria do Feminismo/Etnicidade, que aborda a luta das mulheres e seu papel na sociedade. Os resultados confirmam que a natureza heroica das mulheres, retratada por dramaturgos iorubás na literatura, também se manifesta no mundo real. Isso demonstra que o status da mulher e seu papel na sociedade não foram negligenciados. O trabalho sugere que as mulheres africanas devem considerar o modelo de Moremi e utilizá-lo em prol do desenvolvimento de suas sociedades.