Àgbéyẹ̀wò ìlò òwe àti àlọ́ àpamọ̀ gẹ́gẹ́ bí ilé ìsura àti orísun ìtàn àwọn akọni ìlú ìbàdàn

Uma análise do uso de provérbios e adivinhas como repositório e fonte de histórias sobre os heróis da cidade de Ibadan.

Résumé

Iṣẹ́ ìwádìí yìí dá lórí àgbéyẹ̀wò ọ̀nà tí lítíréṣọ̀ alohùn bí i òwe àti àlọ́ àpamọ̀ ń gbà ṣe ìṣelọ́jọ̀ àti ìpamọ́ ìtàn àti ipa mọ́nigbàgbé àwọn akọni ìṣáájú fún àwọn tí ó ń bọ̀ lẹ́yìn. Àfojúsùn iṣẹ́ ìwádìí yìí ni láti ṣe àwárí àwọn òwe àti àlọ́ àpamọ̀ to sọ́ nípa ìgbé ayé, ipa àti ìtàn àwọn àkọni ìlú Ìbàdàn. Tíọ́rì tí a gbé iṣẹ́ ìwádìí yìí lé lórí ni tíọ́rí ṣoṣiọ́lọ́jì tí ó rí iṣẹ́ lítíréṣọ bí ìwògbè aṣàwòta ilé ayé. A ṣe àkójọ àwọn èròjà àmúkalẹ̀ fáyẹ̀wò fún iṣẹ́ ìwádìí yìí ni ìlànà fífi ọ̀rọ̀ wá àwọn àgbà ìlú bí mọ́gàjí, baálẹ̀, àwọn olóyè ìlú àti àwọn òǹpìtàn nílùú Ìbàdàn lẹ́nu wò. Yàtọ̀ sí èyí a ṣe àmúlọ̀ àwọn òwe àti àlọ́ àpamọ̀ tí ó wà nínú àwọn ìwé àtẹ̀jáde bí i Akínyẹmi (2015), Olaoye (2012), Owomoyela (2005), Àjàyí (1990) àti Délànà (1983), Àwọ̀n òwe àti àlọ́ àpamọ̀ tí a gbéyẹ̀wò yìí sọ ní ipa mọ́nigbàgbé àti ìgbéayé àwọn akọni Ìbàdàn bí i Iba Olúyọ̀lé, Balógun Ìbíkúnlé, Baṣọ̀run Ògúnmọ́lá, Balógun Àjàyí Ògbórí-ẹfọ̀n, Ìyálóde Ẹfúnṣetán Aníwúrà, Fọ̀kọ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. lórí ìdáábòbò, ìgbélárugẹ́. Ìdàgbàsókè èto ọrọ̀ ajé àti ìṣèlu ilẹ̀ Yorùbá àti ìlú Ìbàdàn ní pàtàkì jùlọ. Ìtúpalẹ̀ àwọn òwe àti àlọ́ àpamọ̀ yìí fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé aríṣe laríkà, àríkà sì ni baba ìrègun, gbogbo ohun tí a bá ṣe lónìí ọ̀rọ̀ ìtàn ni bó dọ̀la. Ní àkótàn, iṣẹ́ ìwádìí yìí fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé lítíréṣọ̀ alohùn bí òwe àti àlọ́ àpamọ̀ jẹ́ ilé ìsura àti orísun ìtàn, èyí tí a lè lo láti ṣe àkójọ ìtàn àwọn akọni ilẹ̀ Yorùbá.

******** 

Esta pesquisa baseia-se na análise de como a literatura oral — como provérbios e adivinhas — serve para preservar a história e a influência de heróis do passado para as gerações futuras. O objetivo deste estudo é identificar provérbios e adivinhas que narram a vida, a influência e a história dos líderes de Ibadan. A pesquisa fundamenta-se na teoria sociológica que concebe a literatura como um reflexo do mundo. Os materiais de pesquisa foram coletados e analisados ​​por meio de entrevistas com líderes da cidade — incluindo o prefeito, o governador, autoridades municipais e historiadores de Ibadan. Além disso, examinaram-se provérbios e adivinhas presentes em obras de autores como Akínyêmi (2015), Olaoye (2012), Owomoyela (2005), Àjayí (1990) e Délànà (1983). O conjunto de provérbios e adivinhas analisado aborda o impacto da memória e da trajetória de heróis de Ibadan — tais como Iba Oluyôlé, Balógun Íbikunlé, Bashòrun Ógunmólá, Balógun Àjayí Ógborí-éfón, Íyálóde Efúnşetán Aníwura e Fókó, entre outros — na proteção, promoção e desenvolvimento econômico e social da terra iorubá e, especificamente, da cidade de Ibadan. A análise desses provérbios e adivinhas confirma que o criador é o criador e que o criador é o pai da história; tudo o que fazemos hoje torna-se história amanhã. Em suma, este trabalho confirma que a literatura oral, representada por provérbios e adivinhas, constitui um repositório e uma fonte histórica que pode ser utilizada para compilar a história dos heróis iorubás.