UMkabayi KaJama: Iqhawekazi lezombusazwe ekubunjweni koMbuso wakwazulu
Mkabayi KaJama: Uma heroína política na formação do Império Zulu
Mots-clés :
UMkabayi KaJama, uMbuso WakwaZulu, Amaqhawekazi Ase-Afrika, Umlando WakwaZulu Wezombusazwe, Ubuholi Babesifazane, Izindaba Ezixoxwa NgomlomoRésumé
Umlando woMbuso WakwaZulu uvame ukugxila kakhulu ekuzinikeleni kwamakhosi nabanye abaholi besilisa, okwenza ukuthi iqhaza labesifazane kwezombusazwe lingatholi ukunakwa okwanele emibhalweni eminingi yomlando. Omunye walabo besifazane abangaqhakambiswa ngokwanele nguMkabayi KaJama, inkosazana yasebukhosini bakwaZulu eyaba nomthelela omkhulu ezinqumweni ezathinta ukulandelana kwamakhosi, ukuzinza kobukhosi kanye nokwakheka koMbuso WakwaZulu. Lolu cwaningo luhlola indima kaMkabayi KaJama njengeqhawekazi lezombusazwe ngokugcizelela indlela iqhaza lakhe elivezwa ngayo emlandweni obhaliwe, ezindabeni ezixoxwa ngomlomo nasezibongweni zesiZulu. Lolu cwaningo lusebenzisa i-African-Centered Historiography, i-African Feminist Theory kanye ne-Oral History Theory njengohlaka lokuhlaziya. Luncike ekuhlaziyweni kwemibhalo, izincwadi zomlando, izibongo, izindaba ezixoxwa ngomlomo kanye neminye imithombo yesiZulu ukuze kuhlolwe indlela uMkabayi avezwa ngayo emlandweni woMbuso WakwaZulu. Ukuhlanganiswa kwale mithombo kusiza ekuhlaziyeni ubufakazi obuvela emikhakheni ehlukene futhi kuveza amandla nemikhawulo yemithombo yomlomo ekuhlinzekeni ulwazi maqondana nomlando. Ukuhlaziya kuveza ukuthi ubufakazi obutholakala emithonjeni ehlukene buphakamisa uMkabayi njengomlingiswa obalulekile kwezombusazwe, owaba nomthelela ekuqhubekeni kobukhosi bakwaZulu, ekulandelaneni kwamakhosi nasekuqiniseni umbuso ngesikhathi soguquko lwezepolitiki ngasekupheleni kwekhulunyaka leshumi nesishiyagalombili nangasekuqaleni kwekhulunyaka leshumi nesishiyagalolunye. Ngaphezu kwalokho, ucwaningo luveza ukuthi izindaba ezixoxwa ngomlomo nezibongo azigcini ngokulondoloza umlando kuphela, kodwa ziyimithombo ebalulekile ekuqondeni ubuholi, amandla kanye nezinqubo zezombusazwe emiphakathini yase-Afrika. Ngaleyo ndlela, lolu cwaningo lunomthelela ezingxoxweni ezimayelana nomlando wakwaZulu, ubuholi babesifazane kanye nokubaluleka kwemithombo yesiZulu ekubhalweni nasekuhunyushweni komlando wase-Afrika.
**********
A história do Reino Zulu tem frequentemente privilegiado os sacrifícios de reis e outros líderes masculinos, o que resultou na sub-representação das mulheres na política em muitos textos históricos. Uma dessas mulheres sub-representadas é Mkabayi KaJama, uma princesa da realeza Zulu que exerceu influência significativa em decisões que afetaram a sucessão de reis, a estabilidade da monarquia e a formação do Reino Zulu. Este estudo examina o papel de Mkabayi KaJama como heroína política, destacando como ela é retratada na historiografia escrita, nas tradições orais e na poesia Zulu. A pesquisa utiliza como referencial analítico a historiografia centrada na África, a teoria feminista africana e a teoria da história oral. O trabalho baseia-se na análise de textos, livros históricos, *izibongos* (poemas de louvor), relatos orais e outras fontes Zulu para investigar a representação de Mkabayi na história do Reino Zulu. A integração dessas fontes permite analisar evidências de diferentes áreas e revela tanto as potencialidades quanto as limitações das fontes orais no fornecimento de informações históricas. A análise indica que as evidências de diversas fontes sugerem que Mkabayi foi uma figura política relevante, tendo contribuído para a continuidade da monarquia Zulu, a sucessão de reis e a consolidação do Estado durante a transição política do final do século XVIII e início do século XIX. Além disso, o estudo demonstra que as tradições orais e os nomes de linhagem não apenas preservam a história, mas também constituem fontes importantes para a compreensão da liderança, do poder e dos processos políticos nas sociedades africanas. Dessa forma, este estudo contribui para os debates sobre a história Zulu, a liderança feminina e a importância das fontes Zulu na escrita e na interpretação da história africana.
Téléchargements
Références
Amadiume, I. (1987). Male Daughters, Female Husbands: Gender and Sex in an African Society. Zed Books.
Bryant, A. T. (1929). Olden Times in Zululand and Natal. Longmans, Green and Co.
Canonici, N. N. (1993). Zulu Traditions and Customs. University of Natal Press.
Cope, A. T. (1968). Izibongo: Zulu Praise Poems. Clarendon Press.
Dlamini-Myeni, B., & Mkhwanazi, L. S. (2024). The naming and portrayal of Mkabayi in Isibaya drama. Journal of African Language and Culture Studies, 1(5), 44–69.
Gunner, E. (1991). Musho! Zulu Popular Praises. Michigan State University Press.
Masuku, N. (2009). The depiction of Mkabayi: A review of her praise poem. South African Journal of African Languages, 29(2), 121–130.
Msimang, C. T. (1991). Kusadliwa Ngoludala. Shuter & Shooter.
Ndlovu-Gatsheni, S. J. (2018). Epistemic Freedom in Africa: Deprovincialization and Decolonization. Routledge.
Ndlovu-Gatsheni, S. J. (2020). Decolonization, Development and Knowledge in Africa: Turning Over a New Leaf. Routledge.
Nyembezi, C. L. S. (1975). Mkabayi KaJama. Shuter & Shooter.
Oyěwùmí, O. (1997). The Invention of Women: Making an African Sense of Western Gender Discourses. University of Minnesota Press.
Shamase, M. Z. (2014). The royal women of the Zulu monarchy through the keyhole of oral history: Princess Mkabayi KaJama (c. 1750–c. 1843). Inkanyiso: Journal of Humanities and Social Sciences, 6(1), 15–22.
Stuart, J. (1914). History of the Zulu and Neighbouring Tribes. Government Printer.
Stuart, J. (1926). History of the Zulu and Neighbouring Tribes. Government Printer.
Turner, N. S. (1988). Comparison of the izibongo of the Zulu royal women, Mkabayi and Nandi. South African Journal of African Languages, 8(1), 28–34.
Vail, L., & White, L. (1991). Power and the Praise Poem: Southern African Voices in History. University Press of Virginia.
Vansina, J. (1985). Oral Tradition as History. University of Wisconsin Press.
Vilakazi, B. W. (1945). Amal'ezulu. Witwatersrand University Press.
Zondi, M. (1996). UMkabayi KaJama. Reach Out Publishers.
Téléchargements
Publiée
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence
© NJINGA&SEPÉ: Revista Internacional de Culturas, Línguas Africanas e Brasileiras 2026

Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International.
Les auteurs qui publient dans cette revue acceptent les conditions suivantes:
Les auteurs conservent le droit d'auteur et accordent à la revue le droit de première publication, l'œuvre étant simultanément concédée sous licence Creative Commons Attribution License, qui permet le partage de l'œuvre avec reconnaissance de la paternité de l'œuvre et publication initiale dans ce magazine.
Les auteurs sont autorisés à assumer séparément des contrats supplémentaires, pour la distribution non exclusive de la version de l'ouvrage publié dans cette revue (par exemple, publication dans un référentiel institutionnel ou en tant que chapitre de livre), avec reconnaissance de la paternité et publication initiale dans cette revue.
Les auteurs sont autorisés et encouragés à publier et distribuer leurs travaux en ligne (par exemple dans des référentiels institutionnels ou sur leur page personnelle) à tout moment avant ou pendant le processus éditorial, car cela peut générer des changements productifs, ainsi que citation des travaux publiés (voir l'effet du libre accès).