Oku tepuluka kuekalo liomanu vo kocita 21 vo Angola

Kutonda kwa mavumu mu ntangu ya nkama ya 21

Autores

  • Domingos Cachindele Escola Superior Pedagógica do Bié - Angola

Palavras-chave:

Oku tepuluka kuovituwa viwa, ocita 21, ekalo liwa

Resumo

Ocipama cilo ci lombolola ndomo ovokuasi a kasi oku tepuluka koloneke vilo, kuenda ci lombololavo ulandu wofeka yo Angola. Omo liaco, omanu valua va siata oku limbuka esilivilo lioku kuata ukamba la vakuavo. Ekonomuiso liaco li lingiwa loku kuama olonumbi vielilongiso kuenda oku konomuisa alivulu ana a lombolola ulandu waco. Eci calomboluiwa, ocimãho cetu okulonda volondaka vikuãimo: (i) oku lekisa elomboloko liovituwa violoneke via pita, (ii) elomboluilo kuenda oku kapiwako kuovituwa violoneke vilo, (iii) oku tepuluka kuovituwa violoneke vilo, (iv) kuenda oku konomuisa ovitangi viekalo lioloneke vilo. Ekonomuiso limue lia lingiwa, lia lekisa okuti, omanu koloneke vilo va sukila oku lilongisa calua ovina viatiamẽla kovituwa viomuenyo. Momo koloneke vilo, ovitangi viuhukũi, via siata oku livokiya calua.

*********** 

Kisumuinu kya betela kino ki di ni mbanji ya kusonga ditunga diatela di hanji ne kutonda kwa mavumu mu ntangu ya nkama ya 21, ni kulomba kutunga dilongi dia kima kiki mu nkeleji ya miaka yilumbwila yole mu Repúblika ya Angola. Twamona ni twatunga malongi ngolo ma mu kinji kya kima kiki, mu kutanga ngolo ya kima kiki mu lusadisu lua masikidilu. Nkonga weto wa kuenda ku nzila ya kwolola mau, ni nzila ya kulongesa mambu mu mukanda. Twazangisanga nzila za kusolola ni kutunga, kuya ni kwiza ni kwiza ni kuya, ni kusolola mau ma mu mukanda. Mu kima kiki, mbanji yetu mu nzila iyi: i) kusonga ditunga diayenda mavumu mu ntangu ya kale, ii) ndandu ni mukano wa mavumu, iii) kutonda kwa mavumu mu ntangu ya lelu, iv) ni nganji ya mavumu mu nkeleji ya miaka yole. Mu nkonga weto twamona ngana: dilongi dia mavumu mu ntangu ya lelu di ni ngolo ngolo, mumu ma mwenya a mukaji, a masunga ni a tujila ni tujila ma zoloka mu masikidilu, ni kuenda kwa ndandu ni ndandu mu lusadisu.

Downloads

Não há dados estatísticos.

Biografia do Autor

Domingos Cachindele, Escola Superior Pedagógica do Bié - Angola

Licenciado em Psicologia pelo Instituto Superior de Ciências da Educação do Bié-Angola. Mestrando em Intervenção Psicológica no Desenvolvimento e na Educação pela Universidad Europea del Atlântico (UNEATLÂNTICO).

Referências

Tu yuvuli oku popia lãvi vamanji. L (2022). Ndamupi akãi va siata oku talisiwa ohali vepata va pondola oku pongoloka? São Paulo: Ukanda umue wasapulo u tukuiwa hati, Dialética.

Nda ci limbuka. (2004). Ovina Via Lulikiwa vi Situlula Ekalo Lioluali. Lisboa: Piatã.

CDSAH. (2003). Olonumbi vioku mãlako ungangala vepata: Ukanda umue wesapulo. Lisboa: Oseketa Yuhayele.

Diogo, o kuete uvei wociteyateya G. Olombongo (2014). Uloño Woku Kuata Ukamba Wocili Lolondunguli Violosikola (Uloño Welilongiso Liasapulo). Omanu vosi va ci mõla.

Flick, U. (2013). Olonumbi vi Tunda Voku Sandiliya Ukũlĩhĩso Wocili Ofeka yaco yi tukuiwa hati, Porto Alegre. Usonehi: Ndi ci sokolola.

Fonseca, D, J. Olonduko via pongoluiwa (2022). Ekambo liesumbilo kolombiali kuenda ekalo liakãi Kombuelo yo Afrika. [Etosi pombuelo yemẽla]

Pole, tu sukila oku ivaluka okuti, Yehova ka tu kisika oku linga eci ka tu tẽla. (2000). Elivulu litukuiwa hati, Manual de Sociologia. Okalivulu kaco ka sandekiwa Lolombangi via Yehova.

Pole, tu sukila oku ivaluka okuti, Yehova ka tu kisika oku linga eci ka tu tẽla. (2009). Elongiso liatiamẽla kekalo liomanu (Sociologia). Lisboa: Caloustre Gulbenkian Foundation.

O Pondola Oku ci Lombolola? (2018). Ungangala Vepata. Ndomo tu Lekisa Ocisola ku Vakuetu Ukanda umue wasapulo wo kofeka yo Angola u tukuiwa hati, Inquérito Integrado sobre Violência Doméstica (Inquérito Integrado sobre Violência Doméstica), wa lombolola okuti, omanu va siata oku talisiwa ohali omo liungangala u sangiwa pokati kulume lukãi. Ocimunga: Ocimunga Cutala Wondavululi

Omo liaco, tu amamiko oku pokola kolonumbi via Suku. (1978). Okalivulu kaco ka sandekiwa Vutala Wondavululi 15 Yevambi wo 2009, losapi hati: "Olonumbi Viembimbiliya vi Pondola Oku tu Kuatisa Oku Sanga Ekavuluko". Elivulu limue liosimbu, li lombolola ulandu womuenyo wa Soma Asuria.

Kantu, G.K. kuenda M. Straus A. Olombongo (1986). Oku sipa epangue kuenda ovina vikuavo vi koluisa via siata calua pokati komanu.

Lowe, H, kuenda Z. [Elitalatu kemẽla 26] Omanu vo ko Gunapo, M, at all. (2008). Elivulu Liombembua Liakãi vo ko Angola: Olonduko Viovinyama ka vi Kuete Esilivilo. O Luanda: Ocitumãlo coku soleka alivulu. Nzila. Lda.

Ovihandeleko. (2011). Ulala wovihandeleko viofeka. Asapulo aco a siata oku sandekiwa vovingungu viasapulo.

Vava, vava, vava. Ocimunga ca Vakuakulilongisa Embimbiliya M. Olombongo (2010). Elongiso Liekalo Liomanu. Lisboa: Caloustre Gulbenkian Foundation.

[Olondaka vielitalatu kemẽla 26] F. Ovina viosi (2020). Ungangala wapata wa livokiya calua vo Luanda omo liocitangi co Covid-19. Luanda: Ukanda wasapulo Espaço Acadêmico.

Miguel, L. F. Ovina viosi (2017). Oku Pitulula Ombangulo Yetu Yatiamẽla Kolombongo Kuenda Kuviali Womanu Elivulu Liasapulo atete, li lombolola ulandu wukãi umue o tukuiwa hati, Estêvão.

Ministry of Family and Women's Promotion, (2011). Kũlĩha ciwa ocihandeleko coku yuvula oku litenga vungangala vepata. Ya sandekiwa kunyamo wo 2011

Paulu, wa kala u Roma M. Olombongo Manji umue o tukuiwa hati, J. M. Olombongo (2018). Uloño waco owo u kasi oku kuatisa omanu oku sanga ukũlĩhĩso wocili. Ombiali yo ko Angola: YOSSU.

Prodanov, C. C., kuenda Freitas, E. Oci (2013). Uloño woku konomuisa ekalo liomanu, volonepa vialitepa. Kolupale luo Nova Hamburgo, ko Rio Grande do Sul, kofeka yo Brasil: Ko Universidade FEEVALE.

Manji Ramos, o tukuiwa hati, K. D. Olombongo Ukanda umue wasapulo u tukuiwa hati, Violência Doméstica, wa lombolola okuti, omanu vamue va siata oku talisiwa ohali la vana va tangela kolosikola viavelapo. Ove o kasi ko Beteleme.

[Elitalatu kemẽla 26] Ovolandu (2003). Omunu o Kuete Ocikele Coku Tata Ocisoko Cimue Colombiali. Lisboa: Principia, Universidades e Publicações Científicas.

Eye wa popia hati, "Ocisola calua, E". (2016). Omuenyo Ombanjaile Yimue ya Tunda ku Suku O Angola.

Eye wa popia hati: "Ocisola cange kokuove ca lua. (2012). Elilongiso Koloneke Vilo li Pamisa Ekolelo Liomunu (Utala 8) Ocimunga cimue ca sokiyiwa kofeka yo Portugal, ci tukuiwa hati, Associação de Socorro Perpétuo.

Downloads

Publicado

12-09-2026

Como Citar

Cachindele, D. (2026). Oku tepuluka kuekalo liomanu vo kocita 21 vo Angola: Kutonda kwa mavumu mu ntangu ya nkama ya 21. JINGA SEPÉ: evista nternacional e ulturas, Línguas fricanas rasileiras (ISSN: 2764-1244), 6(1), 155–170. ecuperado de https://revistas.unilab.edu.br/njingaesape/article/view/2370

Edição

Seção

SEÇÃO II – CULTURA, IDENTIDADE, TRADIÇÃO E PRÁTICAS COMUNITÁRIAS